ترازنامه بانک مرکزی و تغییرات اجزای پایه پولی از مباحث مهم اقتصاد کلان و موضوعات قابل توجه در آزمونهای استخدامی بانکها هستند. یکی از سؤالات مهم در این زمینه، بررسی تأثیر تسویه بدهی بانکها به بانک مرکزی بر حجم پایه پولی و جابهجایی منحنی LM است.
برای درک بهتر این موضوع، ابتدا باید با ساختار ترازنامه بانک مرکزی، منابع و مصارف پایه پولی و نحوه ارتباط آنها با یکدیگر آشنا شویم.
ساختار ترازنامه بانک مرکزی چگونه است؟
ترازنامه بانک مرکزی از دو بخش اصلی تشکیل شده است:
| منابع پایه پولی
داراییهای بانک مرکزی
|
مصارف پایه پولی
تعهدات بانک مرکزی
|
بانک مرکزی در برابر مردم و بانکها تعهداتی دارد و برای ایفای این تعهدات باید داراییها و منابع مشخصی در اختیار داشته باشد. به همین دلیل، در ترازنامه بانک مرکزی در مقابل تعهدات، داراییهایی نیز ثبت میشوند.
بنابراین، برای شناخت پایه پولی میتوان از سمت تعهدات بانک مرکزی به عوامل اقتصادی شروع کرد؛ چراکه پایه پولی در این سمت، نشاندهنده تعهدات پولی بانک مرکزی در برابر مردم و بانکهاست.
اجزای تشکیلدهنده پایه پولی
پایه پولی از مجموع اسکناس و مسکوک در دست مردم، اسکناس و مسکوک نزد بانکها و ذخایر بانکها نزد بانک مرکزی تشکیل میشود.
فرمول محاسبه پایه پولی
MB = C + R
اسکناس و مسکوک + ذخایر بانکی
| C | اسکناس و مسکوک
اسکناس و مسکوک در دست مردم و نزد بانکها
|
R | ذخایر بانکی
ذخایر قانونی و ذخایر مازاد بانکها نزد بانک مرکزی
|
در نتیجه، هرگونه تغییر در این اجزا میتواند بر حجم پایه پولی اثر بگذارد.
بدهی بانکها به بانک مرکزی چه تأثیری بر پایه پولی دارد؟
بانکها ممکن است برای تأمین نقدینگی موردنیاز خود از بانک مرکزی استقراض کنند. در چنین شرایطی، بانکها به بانک مرکزی بدهکار میشوند.
اما نکته مهم زمانی است که بانکها تصمیم میگیرند بدهی خود را تسویه کنند.
فرض کنید بانکی از بانک مرکزی تسهیلات دریافت کرده و اکنون قصد دارد بدهی خود را بازپرداخت کند. این بانک برای تسویه بدهی، از ذخایر خود نزد بانک مرکزی استفاده میکند.
با انجام این پرداخت، موجودی ذخایر بانک نزد بانک مرکزی کاهش پیدا میکند. از آنجا که ذخایر بانکی یکی از اجزای تشکیلدهنده پایه پولی هستند، کاهش آنها به کاهش پایه پولی منجر میشود.
نکته کلیدی
تسویه بدهی بانکها به بانک مرکزی از محل ذخایر، موجب کاهش ذخایر بانکی و در نتیجه کاهش پایه پولی میشود.
تسویه بدهی بانکها به بانک مرکزی
↓
کاهش ذخایر بانکی
↓
کاهش پایه پولی
کاهش پایه پولی چه تأثیری بر منحنی LM دارد؟
منحنی LM نشاندهنده تعادل در بازار پول است؛ یعنی مجموعهای از ترکیبهای مختلف نرخ بهره و درآمد که در آنها عرضه و تقاضای پول با یکدیگر برابر هستند.
در شرایطی که سایر عوامل ثابت باشند، کاهش پایه پولی میتواند باعث کاهش عرضه پول در اقتصاد شود. با کاهش عرضه پول، برای برقراری مجدد تعادل در بازار پول، نرخ بهره باید افزایش پیدا کند.
در نتیجه، منحنی LM به سمت چپ و بالا منتقل میشود.
چرا منحنی LM به سمت چپ منتقل میشود؟
زیرا با کاهش عرضه پول، در هر سطح مشخصی از درآمد، نرخ بهره تعادلی بالاتری برای برقراری تعادل در بازار پول موردنیاز است. به همین دلیل، منحنی LM به سمت چپ و بالا جابهجا میشود.
مراحل تأثیر تسویه بدهی بر منحنی LM
کاهش ذخایر بانکی
↓
کاهش پایه پولی
↓
کاهش عرضه پول
↓
انتقال منحنی LM به سمت چپ و بالا
در ادامه، برای درک بهتر ارتباط میان تسویه بدهی بانکها به بانک مرکزی، تغییرات پایه پولی و جابهجایی منحنی LM، میتوانید ویدیوی آموزشی دکتر نوحی را مشاهده کنید. در این ویدیو، این موضوع از منظر اقتصاد کلان بررسی شده و نکات تکمیلی آن به زبان ساده توضیح داده میشود.
جمعبندی و نکته مهم آزمونی
وقتی بانکها بدهی خود را به بانک مرکزی از محل ذخایرشان پرداخت میکنند، حجم ذخایر بانکی کاهش مییابد. این کاهش، پایه پولی را تحت تأثیر قرار میدهد و در صورت ثابت بودن سایر عوامل، به کاهش عرضه پول و انتقال منحنی LM به سمت چپ منجر میشود.نکته مهم برای آزمون استخدامی بانک
کاهش ذخایر ← کاهش پایه پولی ← کاهش عرضه پول ← انتقال منحنی LM به سمت چپ
برای آزمون استخدامی بانک آماده شوید!
با یادگیری اصولی مباحث اقتصاد کلان، پول و بانکداری و سایر دروس تخصصی، آمادگی خود را برای شرکت در آزمونهای استخدامی بانکها افزایش دهید.
مشاهده دوره جامع بام
برای مصاحبه استخدامی بانک هم آماده شوید
موفقیت در آزمون کتبی تنها بخشی از مسیر استخدام است. برای آمادگی در مصاحبه تخصصی و گزینش نیز برنامهریزی کنید.
آمادگی برای مصاحبه استخدامی